Hanyska oczami Aleksandra Lubiny

Czy warto przeczytać Hanyskę?

Jaka to literatura? Ile wokół niej obojętności, nieuzasadnionej wyższości pseudointelektualnej, bezmyślności – pogardy?

Sporo dziwaczności w książkach 21. wieku, mnogo rynkowych gustów. Literatury niewiele. Fantasy, kryminały, romansidła takie, siakie i owakie – byleby się sprzedało. Zabij czas, zabij, piękno, zabij rozum!

Każdą książkę warto przeczytać. Dobre książki kształcą – złe książki wymagają czytelnika uzasadniającego ich miernotę. Słabizny literackie, intelektualne, patriotyczne.

Hanyska mieści się w literaturze uniwersalnej omawiającej dzieje człowieka i ukazującej losy człowiecze w czasach niedobrych, bo niedobre są te czasy Sołżenicyna, Mandelsztama, Mackiewicza, Borowskiego, Grzesiuka… Złe czasy Borcherta, Bölla, Lenza i Schlinka… Złe czasy i czasy jeszcze gorsze, czasy ran niezabliźnionych, krzywd nie wyrównanych, czasy bólu, czasy poniżania. A czas… Tempus fugit, aeternitas manet…

I oto pojawia się Leonia i chwile ulotną zatrzymuje na życie książki jednej – życie Hanyski… Pisze Leonia o Hanysce, którą poznać powinniście.

Jako Leonia, bo boi się, że ktoś ją skrzywdzi za prawdę, więc czasy paskudne nie odeszły w nicość?

Zbiera się Leonia na odwagę i pisze jako Helena Buchner a krótko później umiera i już nic nie napisze – nikomu spokoju nie zakłóci, nikt jej już nie skrzywdzi.

Nie wyrywaj osamotnionej Hanyski z jej świata okropnego, nie wyciągaj z zapomnienia, z cienia dziejowego – odkrywaj ten bolesny, mały światek górnośląskiej powojenności poznawszy uprzednio cierpienia innych: Rosjan, Niemców i Polaków.

Czytaj, kurde, czytaj!

Czytaj, czytaj, czytaj… zanim zaczniesz płakać nad sobą i mądrzyć się o literaturze, bo w literaturze nadal prostota kanon stanowi i opowieści o ludziach prostych.

Który skrzywdziłeś człowieka prostego
Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając,
Gromadę błaznów koło siebie mając
Na pomieszanie dobrego i złego,

(…)

Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta
Możesz go zabić – narodzi się nowy.
Spisane będą czyny i rozmowy.

Czesław Miłosz

 

Helena Buchner, Hanyska, wyd. Silesia Progress, 2016

Irek Widera o Listach z Rzymu

Znojdźcie se jakiś cichy kōntek z dalsza ôd tulmy a larma. Zrychtujcie tyju, eli kafyju i jakich maszketōw. Możecie tyż ku tymu czytaniu zapolić jako świyczka. Bo „Listy z Rzymu” Zbigniewa Kadłubka sie niy do poczytōwać yno tak ganz ajnfach. To je lektōra, kero dopōmino sie coby sie nad nōm głymboko skłōnić a rozwożać, przeżywać ekstra kożdo tajla, bezma każde wyrożyni.

Bo Majster Kadłubek szrajbuje ku nōm brify ôd Romy. Ôd sztatu kery dlo Majstra je cyntrum świota jednako, kej bōł ônym za żywobycio srogich cysorzy eli filozofōw a cołki tyj hurmy, kero tam sie zowdy sjyżdżała ôd roztomajtych zajtōw i hauzyrōwała hań a stowiała roztosetliczne chałpy, eli yno ônego szabrowała, hajcowała a buliła. Sztatu papiyży a piyrszych chrześcijōn, nale tyż roztomajtych rojbrōw. Sztatu piyrszych prawideł, kere stowiały cywilizacjo ojropyjsko.

I szło by spytać Majstra we mowie, kero mo wyuczōno: „Quo vadis?” Eli tyż we mowie, kero je ônymu przirodzōno: „Kaj idziesz?”

A niyskorzij tyż ôd razu przidać: „Kaj nos kludzisz?” Bo to je zapytani, kere musowo trza se zadować przi czytaniu. Sztyjc ôd nowa. Bo tego dopōmino sie Majster. Bo istne brify sōm zrychtowane ku tymu. Coby za kożdym stōmpniynciym Majstra, sznupać za pasownym ôdpedzyniym. Majster szpacyruje po rōmskim trynku, pomiyndzy chałpami, kere pamiyntajōm Nyrona, Michoła Aniōła, Ôwidiusza, Pyjtra a Paulka. Przepływo bez ludzko tulma i dziwo sie na roztomajte persōny. Słucho mowy ôd Amerykōnōw, Niymcōw, Chińczykōw a tyż tych rodzōnych we Rōmie. Nale tyż słucho Petrarki, Maraia, Augustyna, Bynedykta i Franza Kafki. Sznupie za idyjami, prawidłami a istnościōm tego, co idzie zmianować czowieczyństwym. Szuko Zawierzynio, Dufności a Przonio. Ôd głymbokości czowieczyj dusze. Ôd głymbokości czasu a mōndrości skrytyj we bibliotykach.

Nale tyż zdało by sie zadać pytani: „Skōnd rajzujesz?” „Kaj je Twōj hajmat?” Bo kożdo rajza dopōmino sie ô skozani cylu ku kerymu sie zdōnżo, nale tyż placu ôd kierego sie napoczyno. A Majster rajzuje ku sztacie, kery se lygnōł na siedym gōrek ôd ziymie, kero se lygła pōmiyndzy hołdami. Ku starożytnym budōnkōm, roztomajtym dynkmalōm, ôd familokōw, kōminōw a szpicatych turmōw kościelnych. Ôd pszczyńskich a rybnickich ringōw i szyrokich modernych sztrasōw katowickich, ku przeszło dwatysiōncrocznym trynkōm. Ôd Kłodnicy, Rawy a goczałkowickigo plosa nade Tyber a Tyrryńskie Morze.

I Majster, ôbywatel cołkigo świota podług czowieczyństwa, ôbywatel Rōmy podług mowy, ôbywatel świota sowym szrajbowanego, je tak rychtig ôbywatelym tego mikrego kōńszczyczka ziymie, kery sie mianuje Gōrny Ślōnsk. Bo Majster kożdym sowym kere szrajbuje, kożdym dychniynciym, kożdym stōmpniynciym we dalekij Rōmie ônego piastuje we hercu a dowodzi, co fest mu przaje a ku kerymu mu tesno.

Brify Kadłubkowe to niy je ajnfachowo lektōra. To je lektōra, jako nasz Hajmat. Niyleko, uwzimajōnco, nale tyż zabrano i przidowajōnco mocka dobroty.

Toż zrychtujcie se tyju eli kafyju i poczytejcie, co Majster chce wōm pedzieć.

Irek Widera

Silesia Noir oczami Irka Widery

Ksiōnżka Marcina Szewczyka Silesia Noir, to lektōra musowo dlo tych, kerzy majōm upodobanie ku czornym kryminalgyszichtōm. Nale dejcie pozōr, bo kej uż napoczniecie czytać, to blank gibko przepōmnicie ô cołkim świocie, kery je wele wos. Przepōmnicie se ô wychłodniyntym tyju we szolce, ô tym co sie uż downo zećmiło a na kościele hned piźnie drugo w nocy. Przepōmnicie, co za sztyry godziny zaś trza bydzie stanōnć na szychta, a wasza połōwka sie zwyrto uż trzidziesty roz we prōznym łōżku.

Czytaj dalej Silesia Noir oczami Irka Widery